Projekt ustawy o systemach sztucznej inteligencji w Polsce: Kluczowe zmiany i implikacje dla firm w 2026 roku

Polska aktywnie kształtuje swoją krajową odpowiedź na transformacyjną moc sztucznej inteligencji (AI), wdrażając na poziomie krajowym przełomowy unijny Akt w sprawie sztucznej inteligencji (Rozporządzenie (UE) 2024/1689). Projekt ustawy o systemach sztucznej inteligencji (w skrócie: projekt polskiej ustawy o AI) to kluczowy akt prawny, który ma dostosować unijne przepisy do polskich realiów, jednocześnie wspierając innowacje, małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) oraz zapewniając bezpieczeństwo i przejrzystość. Pierwsza wersja projektu została opublikowana przez Ministerstwo Cyfryzacji w październiku 2024 r., a konsultacje publiczne zakończyły się w listopadzie 2024 r. Zrewidowana wersja (uwzględniająca uwagi) ukazała się 11 lutego 2025 r., a dalsze prace i konsultacje trwają w 2026 r. Ostateczne przyjęcie ustawy spodziewane jest w pierwszej połowie 2026 r., co idealnie pokrywa się z głównymi terminami stosowania unijnego Aktu o AI (od sierpnia 2026 r.). Ten szczegółowy, łatwy do zrozumienia przewodnik (oparty na autentycznych źródłach, m.in. publikacjach Ministerstwa Cyfryzacji, analizach kancelarii Crowe Poland, Clifford Chance, CMS Law oraz trackerach wdrażania unijnego Aktu o AI) wyjaśnia najważniejsze zmiany w projekcie, różnice względem unijnego Aktu, praktyczne konsekwencje dla polskich i międzynarodowych firm działających w Polsce, wpływ na poszczególne sektory, kroki compliance oraz szanse i wyzwania w 2026 r. i później. Dlaczego Polska potrzebuje własnej ustawy wdrażającej Akt o AI? Akt o AI jest rozporządzeniem unijnym i stosuje się bezpośrednio we wszystkich krajach członkowskich – nie wymaga pełnej transpozycji. Jednak ustawy krajowe są niezbędne do: Wyznaczenia organów nadzoru (nadzór rynku, organy notyfikujące, punkt kontaktowy). Ustalenia procedur kontroli, skarg, kar i egzekwowania. Wprowadzenia krajowych mechanizmów wsparcia (np. piaskownice regulacyjne, fundusze innowacyjne). Polski projekt skupia się na tych lukach, jednocześnie czyniąc Polskę bardziej atrakcyjną dla rozwoju AI niż kraje z bardziej restrykcyjnymi lub wolniejszymi wdrożeniami. Nacisk kładzie się na przyjazne dla innowacji przepisy, łagodniejsze obciążenia dla MŚP i elastyczny nadzór – Polska chce stać się europejskim liderem w zrównoważonej regulacji AI. Harmonogram projektu ustawy i stosowania Aktu o AI w Polsce Data / EtapOpisPoziom wpływu na firmy1 sierpnia 2024Wejście w życie Aktu o AINiski (głównie przygotowania)2 lutego 2025Zakazy systemów AI o niedopuszczalnym ryzykuŚredni (zakaz niektórych zastosowań)2 sierpnia 2025Obowiązki modeli ogólnego przeznaczenia (GPAI), zarządzanie, karyŚrednio-wysoki2 sierpnia 2026Pełne obowiązki dla systemów wysokiego ryzykaWysoki (główny termin compliance)16 października 2024Pierwsza wersja projektu ustawyFaza przygotowawcza15 listopada 2024Zakończenie konsultacji społecznych pierwszej wersjiUwagi uwzględnione11 lutego 2025Publikacja zrewidowanej wersji (2.0) przez Ministerstwo CyfryzacjiAktualny etapI–II kwartał 2026 (oczekiwane)Ostateczne przyjęcie, uzgodnienia międzyresortowe, proces legislacyjnyWysoki (ustawa staje się wiążąca)Cały 2026Uruchomienie piaskownic regulacyjnych, KRiBSI zaczyna działaćWysoki (testowanie i nadzór) Stopniowe wdrażanie daje firmom czas, ale 2026 rok – zwłaszcza 2 sierpnia – to kluczowy moment, gdy obowiązki dla systemów wysokiego ryzyka wchodzą w życie w pełni. Najważniejsze zmiany w zrewidowanej wersji projektu (luty 2025) Zrewidowana wersja uwzględnia uwagi biznesu z pierwszej wersji – wprowadzono uproszczenia, wsparcie dla innowacji i bardziej praktyczny nadzór. Powstanie Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI) Nowy organ działa jako główny organ nadzoru rynku i punkt kontaktowy zgodnie z Aktem o AI. Nadzoruje zgodność, rozpatruje skargi, przeprowadza kontrole (również zdalne) i wydaje decyzje. Korzyść dla firm: Jeden, specjalistyczny organ – mniej chaosu niż w przypadku rozproszonych instytucji. Piaskownice regulacyjne – duża szansa dla innowacji i MŚP Polska wprowadza piaskownice regulacyjne – kontrolowane środowiska testowe, w których firmy mogą rozwijać i testować systemy AI przy złagodzonych zasadach i wsparciu regulatora. Bezpłatny dostęp dla mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw – duża przewaga nad płatnymi lub ograniczonymi piaskownicami w innych krajach. Implikacja: Polskie start-upy i MŚP mogą szybciej eksperymentować, otrzymywać wczesne opinie compliance i potencjalnie wprowadzać produkty wcześniej niż konkurencja z bardziej restrykcyjnych rynków. Elastyczny i łagodniejszy nadzór Dopuszczone zdalne kontrole (mniej uciążliwe niż wizyty na miejscu). Stopniowane kary: łagodniejsze za pierwsze lub drobne naruszenia, zwłaszcza dla MŚP. Przejrzysty proces skarg: skarżący otrzymuje informacje na każdym etapie, kończąc się formalną decyzją. Wsparcie dla innowacji i MŚP Cały rozdział poświęcony „Środkom wspierającym innowacje”. Możliwe mechanizmy finansowania (związane z krajową strategią AI i funduszami unijnymi). Uproszczone zasady dla organów notyfikujących i oceny zgodności. Zgodność z kategoriami ryzyka Aktu o AI Zakazane AI (np. scoring społeczny, biometryczna identyfikacja w czasie rzeczywistym w miejscach publicznych) – zakaz od początku 2025 r. Wysokie ryzyko (systemy z załączników III i I: biometria, infrastruktura krytyczna, zatrudnienie, edukacja, egzekwowanie prawa) – ścisłe wymogi od sierpnia 2026: zarządzanie ryzykiem, jakość danych, przejrzystość, nadzór ludzki, ocena zgodności. Modele ogólnego przeznaczenia (GPAI) (np. duże modele językowe) – obowiązki przejrzystości i oceny od 2025/2026. Ograniczone/minimalne ryzyko – głównie obowiązki przejrzystości (np. oznaczanie deepfake’ów). Implikacje dla firm działających w Polsce w 2026 roku Projekt tworzy zrównoważone środowisko: surowe bezpieczeństwo tam, gdzie trzeba, ale wsparcie dla wzrostu. Pozytywne implikacje Przyspieszenie innowacji: bezpłatne piaskownice + elastyczny nadzór = szybsze testowanie i wejście na rynek. Przewaga konkurencyjna: wczesny dostęp do piaskownic może przyciągnąć start-upy z bardziej restrykcyjnych krajów UE. Jasne zasady: scentralizowana KRiBSI zmniejsza zamieszanie. Szanse finansowe: powiązanie z krajowym Funduszem AI (ogłoszonym w 2024) i inicjatywami InvestAI UE. Wyzwania i ryzyka Koszty zgodności: dostawcy i użytkownicy systemów wysokiego ryzyka muszą przygotować dokumentację, audyty, oznakowanie CE – kosztowne dla nietechnologicznych firm (np. narzędzia HR, scoring kredytowy). Niepewność w okresie przejściowym: projekt nadal w konsultacjach; wersja końcowa może się lekko zmienić. Kary: do 35 mln euro lub 7% światowego obrotu za poważne naruszenia (poziom unijny). Presja łańcucha dostaw: dostawcy muszą zapewnić zgodność upstream/downstream. Wpływ na sektory Start-upy technologiczne i deweloperzy AI: ogromna szansa dzięki piaskownicom; skupić się na przejrzystości GPAI. Finanse/Bankowość: scoring kredytowy wysokiego ryzyka – pełna zgodność do 2026. Ochrona zdrowia: urządzenia medyczne z AI – wysokie ryzyko; surowe zasady danych i nadzoru. HR/Rekrutacja: AI w rekrutacji/awansach – wysokie ryzyko; zakaz rozpoznawania emocji w miejscu pracy. Produkcja/Infrastruktura krytyczna: komponenty bezpieczeństwa AI – wysokie ryzyko. Marketing/Reklama: zasady oznaczania treści generowanych przez AI. Co firmy powinny zrobić już teraz, by przygotować się na 2026 rok Inwentaryzacja AI i mapowanie ryzyka (natychmiast): sporządzić listę wszystkich systemów AI; sklasyfikować poziom ryzyka wg załączników Aktu o AI. Analiza luk (I kwartał 2026): porównać obecne praktyki z obowiązkami wysokiego ryzyka (system zarządzania ryzykiem, dokumentacja techniczna itp.). Zgłoszenie do piaskownicy (gdy ruszy): MŚP powinny przygotować się do testowania w polskiej piaskownicy. Utworzenie zarządzania: wyznaczyć oficera ds. zgodności AI; zaktualizować umowy z dostawcami AI. Szkolenia i dokumentacja: przeszkolić personel; prowadzić rejestry przejrzystości. Monitorowanie aktualizacji: śledzić stronę Ministerstwa Cyfryzacji (legislacja.gov.pl) i EU AI Office. Podsumowanie: zrównoważona ścieżka Polski w erze AI Projekt ustawy o systemach sztucznej inteligencji ewoluuje w kierunku pragmatycznego i przyjaznego dla biznesu wdrożenia Aktu o AI. Dzięki bezpłatnym piaskownicom, łagodniejszym zasadom dla MŚP i scentralizowanemu nadzorowi poprzez KRiBSI Polska chce stać się atrakcyjnym centrum odpowiedzialnego rozwoju AI w Europie. Dla firm 2026 rok to rok działania – zwłaszcza 2 sierpnia, gdy obowiązki wysokiego ryzyka wchodzą w życie w pełni. Wczesne przygotowania, wykorzystanie piaskownic i bieżące śledzenie zmian zamienią zgodność w przewagę konkurencyjną. Artykuł ten opiera się na oficjalnych źródłach, w tym na publikacjach projektu Ministerstwa Cyfryzacji (wersja z lutego 2025 r.), analizach przygotowanych przez Crowe Poland, Clifford Chance, CMS Law oraz na trackerach wdrażania unijnego Aktu o AI. Aby uzyskać najnowsze informacje, sprawdź legislacja.gov.pl lub gov.pl/cyfryzacja.